Określenia „tablica sensoryczna” i „tablica manipulacyjna” bywają stosowane zamiennie, ponieważ wiele dostępnych zabawek rzeczywiście łączy cechy obu rodzajów. Dziecko może na jednej planszy dotykać różnych powierzchni, a obok przesuwać koraliki, obracać koła zębate, prowadzić element przez labirynt lub korzystać z prostego mechanizmu. Nie oznacza to jednak, że oba pojęcia znaczą dokładnie to samo.
Najprościej można powiedzieć, że tablica sensoryczna koncentruje się przede wszystkim na odbieraniu bodźców za pomocą zmysłów. Mogą pojawiać się na niej materiały o różnych fakturach, lusterka, elementy wydające dźwięki, powierzchnie o odmiennym kształcie czy części zachęcające do poznawania dotykiem.
Tablica manipulacyjna jest natomiast bardziej nastawiona na działanie. Dziecko otrzymuje element, z którym powinno coś zrobić: przesunąć go, przekręcić, dopasować, poprowadzić po określonej trasie, otworzyć lub wprawić w ruch. Zabawa wymaga więc większego zaangażowania dłoni i często prowadzi do konkretnego, łatwego do zauważenia efektu.
Granica między tymi rodzajami nie jest jednak sztywna. Wśród tablic ściennych i wolnostojących dla dzieci można znaleźć zarówno modele skoncentrowane na jednym rodzaju doświadczenia, jak i duże zestawy łączące aktywności sensoryczne, manipulacyjne, muzyczne i edukacyjne.
W przypadku tablicy sensorycznej najważniejsze jest samo poznawanie właściwości przedmiotów. Dziecko może odkrywać, że jedna powierzchnia jest gładka, druga miękka, kolejna szorstka, a jeszcze inna ma wyraźne wypukłości. Nie zawsze istnieje jedno konkretne zadanie do wykonania. Celem może być obserwowanie, dotykanie, porównywanie i stopniowe zauważanie różnic.
W zależności od konstrukcji tablica może angażować więcej niż jeden zmysł. Lusterko pozwala obserwować odbicie, element muzyczny reaguje dźwiękiem, obracające się części przyciągają wzrok, a różnorodne materiały zachęcają do sprawdzania ich powierzchni palcami. Dziecko zdobywa doświadczenia poprzez bezpośredni kontakt z poszczególnymi elementami.
Szczególnie dobrze widać tę zasadę w tablicach skoncentrowanych na jednym zmyśle. tablica MASTERKIDZ do rozpoznawania materiałów została zaprojektowana przede wszystkim z myślą o dotyku. Zadaniem dziecka może być odnajdywanie par powierzchni bez korzystania ze wzroku, a następnie porównywanie i opisywanie ich faktur.
Taka zabawa wygląda zupełnie inaczej niż klasyczne przekręcanie zamka czy prowadzenie koralika przez labirynt. Dziecko skupia się na tym, co czuje pod palcami, próbuje odnaleźć podobieństwa oraz różnice i może nazywać poznawane właściwości materiałów. Tablica staje się więc narzędziem do świadomego poznawania określonego rodzaju bodźców.
Tablica manipulacyjna zachęca przede wszystkim do działania rękami. Poszczególne elementy mają określoną funkcję, którą dziecko stopniowo odkrywa. Koło można obrócić, suwak przesunąć, koralik przeprowadzić po torze, a część mechanizmu dopasować w odpowiednie miejsce.
W trakcie takiej zabawy maluch musi kontrolować ruch palców, ustawiać dłoń pod odpowiednim kątem i obserwować, jak wykonana czynność wpływa na element zabawki. Początkowo może działać metodą prób, a po pewnym czasie coraz szybciej rozumieć zasadę poszczególnych mechanizmów.
Właśnie dlatego tablice manipulacyjne często zawierają krótkie aktywności dające natychmiastowy efekt. Obrócenie jednego koła może wprawić w ruch drugie, przesunięcie elementu pozwala pokonać fragment labiryntu, a odpowiednie ustawienie części umożliwia wykonanie kolejnego kroku.
Dziecko może wielokrotnie powtarzać tę samą czynność, za każdym razem wykonując ją nieco sprawniej. W naturalny sposób ćwiczy dzięki temu precyzję ruchów palców, koordynację ręka–oko oraz korzystanie z obu dłoni podczas wykonywania zadań.
W praktyce wiele produktów trudno przypisać wyłącznie do jednej grupy. Rozbudowana tablica może jednocześnie dostarczać różnych bodźców oraz wymagać wykonywania konkretnych czynności. Określenie „sensoryczno-manipulacyjna” jest wtedy bardzo trafne, ponieważ dziecko poznaje właściwości elementów, a równocześnie aktywnie nimi steruje.
Dobrym przykładem jest tablica sensoryczno-manipulacyjna VIGA Krokodyl. Rozbudowana konstrukcja składa się z kilku części oferujących różne rodzaje aktywności. Dziecko może prowadzić elementy przez labirynty, przekładać koła zębate, korzystać z instrumentów, obserwować się w lusterku, przesuwać magnetyczne kulki oraz manipulować koralikami na przestrzennych torach.
W jednym produkcie pojawiają się więc aktywności sensoryczne, manualne i logiczne. Cymbałki oraz karbowany element angażują słuch, lusterko wzrok, natomiast labirynty, koła i koraliki wymagają pracy dłoni. Dziecko może przechodzić między kolejnymi zadaniami w zależności od aktualnego zainteresowania.
Tego rodzaju tablica dobrze pokazuje, dlaczego podczas zakupów nie warto zbyt mocno przywiązywać się do samej nazwy kategorii. Znacznie ważniejsze jest sprawdzenie, jakie elementy znajdują się na konkretnym modelu i co dziecko może z nimi zrobić.
Tablica sensoryczna może być wykorzystywana przede wszystkim do poznawania różnic między bodźcami. Dziecko dotyka, obserwuje, słucha i porównuje, a dzięki temu zdobywa informacje o właściwościach otaczających je materiałów oraz przedmiotów.
Przy zabawie z różnymi fakturami można wprowadzać określenia takie jak „miękkie”, „twarde”, „gładkie”, „szorstkie” czy „chropowate”. Nie trzeba organizować osobnego ćwiczenia. Wystarczy rozmawiać o tym, czego dziecko właśnie dotyka, i zachęcać je do samodzielnego opisywania wrażeń.
Zabawę można również zamienić w proste zadanie związane z pamięcią i rozpoznawaniem. Dziecko najpierw poznaje kilka powierzchni, a następnie próbuje odnaleźć wskazaną fakturę bez patrzenia. Starszemu maluchowi można zaproponować wyszukiwanie dwóch takich samych materiałów.
Nie każda tablica sensoryczna musi jednak oferować zagadki. W przypadku młodszych dzieci wartościowe jest już samo swobodne poznawanie poszczególnych elementów. Maluch może wielokrotnie wracać do tych powierzchni lub mechanizmów, które są dla niego szczególnie interesujące.
Tablica manipulacyjna mocniej angażuje motorykę małą. Przesuwanie niewielkiego elementu po określonym torze, obracanie części mechanizmu i dopasowywanie kształtów wymagają coraz dokładniejszych ruchów palców oraz dłoni.
Wiele aktywności wymaga również współpracy wzroku z ruchem. Dziecko widzi miejsce, do którego chce doprowadzić element, a następnie kontroluje rękę tak, aby osiągnąć cel. Jeśli ruch okaże się nieprawidłowy, może go skorygować i spróbować ponownie.
Tablica pozwala także poznawać proste zależności przyczynowo-skutkowe. Maluch zauważa, że określone działanie prowadzi do konkretnej reakcji. Obrócenie mechanizmu wprawia coś w ruch, przechylenie koła zmienia położenie kulki, a przesunięcie suwaka umożliwia przejście do następnej części zadania.
W bardziej rozbudowanych modelach pojawia się również element planowania. Dziecko nie tylko wykonuje pojedynczy ruch, ale zastanawia się, co zrobić dalej, aby doprowadzić kulkę do celu albo prawidłowo przeprowadzić element przez cały labirynt. Zadanie staje się wtedy połączeniem pracy dłoni z koncentracją i prostym rozwiązywaniem problemów.
Sam typ tablicy nie wystarcza do określenia odpowiedniego wieku. Znacznie ważniejsze są wielkość i konstrukcja elementów, poziom trudności oraz oznaczenie podane przez producenta. Dwa modele określane jako manipulacyjne mogą być przeznaczone dla zupełnie różnych grup wiekowych.
Dla młodszego dziecka zwykle lepiej sprawdzą się duże elementy, które łatwo chwycić i wprawić w ruch. Mechanizmy powinny reagować na stosunkowo prostą czynność, dzięki czemu maluch szybko zauważy zależność pomiędzy swoim działaniem a efektem.
Przykładowo tablica VIGA Krokodyl jest przeznaczona dla dzieci od 18. miesiąca życia. Poszczególne części pozwalają rozpocząć od prostego przesuwania i obracania elementów, natomiast wraz z rozwojem dziecko może zainteresować się bardziej wymagającymi labiryntami i zadaniami.
Z kolei tablica MASTERKIDZ skoncentrowana na rozpoznawaniu materiałów przeznaczona jest dla dzieci od 2 lat. Zabawa wymaga już porównywania powierzchni i może być stopniowo rozwijana o rozpoznawanie ich bez patrzenia oraz nazywanie odczuwanych cech.
Przy wyborze najlepiej więc kierować się nie zasadą „sensoryczna dla młodszego, manipulacyjna dla starszego”, lecz konkretną konstrukcją produktu. Dobrze dobrana tablica powinna mieć aktywności, które dziecko może rozpocząć bez ciągłej pomocy osoby dorosłej, ale jednocześnie pozostawiać miejsce na zdobywanie nowych umiejętności.
Po wyborze rodzaju aktywności warto zastanowić się również nad formą samej tablicy. Model ścienny tworzy stałe stanowisko zabawy. Nie trzeba go każdorazowo rozkładać, a elementy pozostają w jednym miejscu. Może to być praktyczne rozwiązanie w pokoju dziecięcym, sali zabaw, przedszkolu lub żłobku.
Dużą zaletą montażu na ścianie jest oszczędność miejsca na podłodze. Trzeba jednak dobrać odpowiednią wysokość, aby dziecko mogło wygodnie korzystać zarówno z górnych, jak i dolnych elementów bez nadmiernego wyciągania rąk.
Tablica wolnostojąca daje natomiast większą swobodę ustawienia. Można ją przenieść do innego pomieszczenia lub zmienić miejsce zabawy bez ingerencji w ścianę. W zależności od modelu może także umożliwiać dostęp z więcej niż jednej strony.
Niektóre systemy oferują kilka możliwości montażu. Tablica MASTERKIDZ do rozpoznawania materiałów może zostać zamontowana bezpośrednio na ścianie albo wykorzystana z odpowiednim systemem i statywem. Pozwala to dopasować sposób użytkowania do przestrzeni, w której ma znaleźć się zabawka.
Rozbudowane tablice ścienne są często wybierane nie tylko do domu, ale również do przedszkoli, żłobków, poczekalni i sal zabaw. Duża powierzchnia może pomieścić kilka oddzielnych aktywności, dzięki czemu więcej niż jedno dziecko ma możliwość znalezienia interesującego zadania.
W przypadku modelu VIGA Krokodyl poszczególne elementy tworzą długą konstrukcję o szerokości około 174,5 cm. Jedno dziecko może zajmować się labiryntem, drugie elementami muzycznymi, a kolejne przestrzennymi torami z koralikami. Nie wszyscy muszą więc wykonywać dokładnie tę samą czynność.
Wspólna tablica daje również możliwość obserwowania innych dzieci. Maluch może zauważyć nowy sposób wykorzystania mechanizmu, poczekać na swoją kolej albo wspólnie z drugą osobą próbować rozwiązać zadanie. Przy dużych modelach warto jednak zapewnić odpowiednią ilość przestrzeni przed tablicą, aby dzieci mogły swobodnie się poruszać.
Do domowego pokoju nie zawsze potrzebny jest tak rozbudowany zestaw. Niewielka tablica skupiona na kilku dobrze dobranych aktywnościach może być równie interesująca, szczególnie jeśli odpowiada aktualnym zainteresowaniom dziecka.
Pierwszym krokiem powinno być sprawdzenie oznaczenia wieku producenta. Następnie warto przeanalizować poszczególne aktywności, zamiast kierować się wyłącznie liczbą elementów. Tablica zawierająca kilkanaście mechanizmów niekoniecznie będzie lepsza dla każdego dziecka niż prostszy model skupiony na jednym rodzaju zabawy.
Jeżeli maluch szczególnie lubi dotykać różnych materiałów, porównywać powierzchnie i poznawać nowe bodźce, dobrym kierunkiem będzie tablica bardziej sensoryczna. Dla dziecka, które nieustannie coś przekręca, przesuwa, dopasowuje i próbuje odkryć sposób działania mechanizmów, atrakcyjniejszy może być model manipulacyjny.
Jeśli zależy nam na zabawce oferującej dużą różnorodność, warto szukać tablic sensoryczno-manipulacyjnych. Pozwalają one przechodzić pomiędzy różnymi rodzajami aktywności, dlatego mogą zainteresować kilkoro dzieci o odmiennych upodobaniach albo służyć jednemu maluchowi na różnych etapach rozwoju.
Znaczenie mają również wymiary i sposób montażu. Przed zakupem dużej tablicy ściennej należy zmierzyć wybrane miejsce i upewnić się, że po zamocowaniu wszystkie elementy pozostaną łatwo dostępne. W przypadku wariantu wolnostojącego trzeba natomiast uwzględnić przestrzeń potrzebną do stabilnego ustawienia konstrukcji.
Jeżeli głównym celem jest poznawanie faktur, powierzchni, dźwięków oraz innych bodźców, lepszym wyborem będzie tablica o wyraźnie sensorycznym charakterze. Może zachęcać dziecko do spokojnego eksplorowania, porównywania i opisywania tego, co widzi, słyszy oraz czuje pod palcami.
Tablica manipulacyjna będzie trafniejsza dla malucha, który lubi aktywnie działać. Przesuwanie, obracanie, prowadzenie elementów przez labirynt i obsługiwanie prostych mechanizmów zapewniają dużo pracy dłoniom i pozwalają wielokrotnie powtarzać krótkie zadania.
Nie trzeba jednak wybierać wyłącznie jednej możliwości. Wiele współczesnych modeli łączy oba podejścia i właśnie dlatego określanych jest jako tablice sensoryczno-manipulacyjne. Dziecko może na nich jednocześnie poznawać różne bodźce, ćwiczyć precyzję ruchów i odkrywać zależności między swoim działaniem a reakcją zabawki.
Najważniejsze pozostaje więc nie to, jak producent nazwał konkretną tablicę, ale co rzeczywiście znajduje się na jej powierzchni. Warto spojrzeć na dostępne aktywności, poziom trudności, oznaczenie wieku oraz sposób montażu i wybrać model odpowiadający temu, w jaki sposób dziecko najchętniej poznaje świat.
Tablica sensoryczna i manipulacyjna – czy to właściwie to samo? Określenia „tablica
Dlaczego sprawność dłoni jest tak ważna w rozwoju dziecka? W pierwszych latach
Dlaczego wybór prezentu dla dziecka bywa tak trudny? Oferta zabawek jest dziś
Dlaczego dzieci tak chętnie naśladują dorosłych? Dzieci od najmłodszych lat uważnie obserwują
Jak zmienia się zabawa 3-letniego dziecka? Trzecie urodziny często rozpoczynają bardzo ciekawy
Traktor dla dzieci czy koparka – czym różnią się te zabawki? Duże
