Jak widzi noworodek – rozwój wzroku niemowlęcia miesiąc po miesiącu

Noworodek przychodzi na świat z oczami gotowymi do pracy, ale jego wzrok dopiero uczy się widzieć. Pierwsze tygodnie to rozmyte kontury, światło i cień, a najciekawszym widokiem jest twarz rodzica pochylona nad nim. W tym poradniku wyjaśniamy, jak widzi noworodek, kiedy dziecko zaczyna widzieć wyraźnie i rozróżniać kolory, co jest normalne w pierwszych miesiącach, jak wspierać rozwój wzroku w zabawie i kiedy warto pokazać maluszka okuliście.

Jak widzi noworodek – Pierwsze dni i tygodnie życia

Noworodek widzi od pierwszych chwil po urodzeniu, ale jego wzrok jest jeszcze niedojrzały. Obraz jest nieostry, a najlepiej widoczne są przedmioty z odległości około 20-30 cm, czyli mniej więcej tyle, ile dzieli twarz mamy od twarzy dziecka podczas karmienia. To, co znajduje się dalej, rozmywa się w jasne i ciemne plamy.

Ostrość wzroku noworodka jest wielokrotnie słabsza niż u dorosłego. Maluch najłatwiej dostrzega duże, proste kształty i wyraźne kontrasty, np. ciemne włosy na tle jasnej twarzy albo czarne paski na białym tle. Reaguje na światło, mruży oczy przy jasnej lampie i chętnie zatrzymuje spojrzenie na ludzkiej twarzy, którą od urodzenia lubi oglądać bardziej niż inne obrazy. Skupia wzrok tylko na chwilę, a jego oczy czasem nie patrzą w jednym kierunku, bo mięśnie oczu dopiero uczą się współpracy.

Kiedy dziecko zaczyna widzieć wyraźnie – Rozwój wzroku miesiąc po miesiącu

Wzrok rozwija się najszybciej w pierwszym półroczu, ale dojrzewa przez kilka kolejnych lat. Tabela pokazuje przybliżone etapy. Każde dziecko ma swoje tempo, a u wcześniaków rozwój ocenia się według wieku skorygowanego.

Po pierwszych urodzinach wzrok dalej się doskonali. Ostrość zbliżoną do dorosłego dziecko osiąga zwykle dopiero w wieku przedszkolnym. Rozwój widzenia idzie w parze z rozwojem ruchowym: maluch, który dobrze widzi i ocenia odległość, chętniej sięga, przewraca się i rusza w stronę zabawki. Szerzej o tych umiejętnościach piszemy w poradniku, w którym opisaliśmy kamienie milowe w rozwoju dziecka, a o precyzji rączek w artykule o tym, jak przebiega rozwój motoryki małej.

Jakie kolory widzi noworodek – Od kontrastów do pełnej palety barw

Często mówi się, że noworodek widzi czarno-biało. To uproszczenie. Maluch od urodzenia odbiera część kolorów, ale bardzo słabo, dlatego najlepiej rozróżnia jasne i ciemne plamy. Wyraźny kontrast czerni i bieli jest dla niego po prostu najłatwiejszy do zauważenia.

Jako pierwszy dziecko zaczyna wyraźnie odróżniać intensywny czerwony, zwykle w drugim lub trzecim miesiącu życia. Wkrótce potem dochodzi zieleń, a później żółty i niebieski. Około czwartego, piątego miesiąca niemowlę widzi już większość barw, choć ich odcienie rozróżnia jeszcze mniej dokładnie niż dorosły. Dlatego w pierwszych tygodniach lepiej sprawdzają się proste, kontrastowe wzory, a kolorowe, bogate w szczegóły obrazki i zabawki stają się ciekawe nieco później.

Przy okazji warto wiedzieć, że kolor oczu dziecka może się zmieniać. Wiele maluchów rodzi się z niebieskimi lub szaroniebieskimi tęczówkami, a ich ostateczny kolor ustala się zwykle do końca pierwszego roku życia, czasem nawet później.

Zez u niemowląt – Co jest normalne w pierwszych miesiącach

Rodzice często zauważają, że oczka noworodka chwilami uciekają do środka albo na boki. W pierwszych miesiącach to zwykle normalne, bo mięśnie oczu i ich współpraca dopiero się kształtują. Takie przejściowe zezowanie stopniowo znika i najczęściej ustępuje około czwartego miesiąca życia.

Wrażenie zeza daje też szeroka, płaska nasada noska. Gdy dziecko patrzy w bok, fałd skóry zasłania część białka oka i wygląda to tak, jakby oko uciekało. To tak zwany zez pozorny, który mija wraz ze wzrostem twarzy. Pokazać dziecko okuliście warto natomiast wtedy, gdy oko ucieka stale w tę samą stronę albo zezowanie utrzymuje się po czwartym, piątym miesiącu. Wczesne leczenie zeza daje najlepsze efekty, dlatego nie warto czekać, aż wyrośnie.

Karty kontrastowe dla niemowląt – Jak je pokazywać

Karty kontrastowe to proste obrazki w czerni i bieli, a później także z czerwienią, które dobrze pasują do możliwości wzroku noworodka. Można je pokazywać już w pierwszych tygodniach życia. Kilka zasad sprawi, że zabawa będzie przyjemna:

• Odległość 20-30 cm. Trzymaj kartę mniej więcej tam, gdzie maluch najlepiej widzi, czyli na wysokości twarzy rodzica podczas karmienia.
• Powolny ruch. Gdy dziecko zatrzyma wzrok na obrazku, przesuwaj kartę bardzo wolno w bok. Tak ćwiczy się wodzenie wzrokiem.
• Krótko i spokojnie. Wystarczy kilka minut, gdy maluch jest najedzony i wypoczęty. Odwracanie głowy, marudzenie czy ziewanie to sygnał, że czas na przerwę.
• Od prostych do bardziej złożonych. Na początek duże pasy, koła i szachownica, potem bardziej szczegółowe wzory, a około trzeciego miesiąca obrazki z czerwienią i innymi kolorami.

Karty nie muszą być kupione. Dobrze sprawdzą się też grube czarne linie narysowane flamastrem na białym kartonie, kontrastowa książeczka albo zabawka w czarno-białe wzory. Najważniejszym obrazem i tak pozostaje twarz rodzica, a wspólne oglądanie to również okazja do rozmowy, uśmiechu i pierwszego gaworzenia, o którym więcej piszemy w poradniku o tym, jak przebiega rozwój mowy dziecka.

Zabawy wspierające rozwój wzroku – Od twarzy rodzica do pierwszych zabawek

Wzrok dziecka rozwija się sam, gdy maluch ma co oglądać i ma do tego okazję. Nie potrzeba specjalnych ćwiczeń, tylko codziennych, prostych zabaw dopasowanych do wieku:

• Twarz z bliska. Rozmawiaj z dzieckiem z odległości kilkudziesięciu centymetrów, uśmiechaj się, rób miny i powoli przesuwaj głowę w bok. Dla noworodka to najlepsza zabawka.
• Leżenie na brzuszku. Krótkie chwile na brzuszku, gdy maluch nie śpi, zachęcają do unoszenia główki i rozglądania się. Świetnie sprawdzają się tu maty sensoryczne dla niemowląt z kontrastowymi wzorami i zawieszkami na pałąku.
• Grzechotka do śledzenia. Około drugiego, trzeciego miesiąca dziecko chętnie wodzi wzrokiem za grzechotką przesuwaną powoli z boku na bok. Gdy zacznie po nią sięgać, ćwiczy przy okazji koordynację oka i ręki. Dobrze, gdy grzechotka dla dziecka jest lekka i łatwa do chwycenia małą rączką.
• Zmiana widoku. Noszenie dziecka po domu, zmiana miejsca leżenia i spacery pozwalają oglądać nowe kształty, światło i ruch. Przy oknie maluch z zainteresowaniem obserwuje liście czy chmury.
• Lusterko i chowanie. Po czwartym miesiącu bawi go odbicie w lustrze, a nieco później zabawa w „a kuku” i szukanie zabawki schowanej pod chusteczką.
• Kolorowe zabawki do chwytania. Gdy dziecko widzi już kolory i sięga po przedmioty, warto podawać mu klocki, piłeczki i zabawki o różnych barwach i kształtach. Ciekawą propozycją są drewniane zabawki dla niemowląt w kontrastowych kolorach.

Dobór zabawek do pierwszych tygodni opisaliśmy w poradniku, w którym podpowiadamy, jakie zabawki dla noworodka wybrać, a gotowe propozycje znajdziesz wśród naszych pierwszych zabawek dla noworodka. Kolejny etap, gdy maluch siedzi, chwyta i wszystko ogląda z bliska, to czas, na który polecamy zabawki dla półrocznego dziecka.

Warto też pamiętać o umiarze. Zbyt wiele migających świateł, głośnych zabawek i bodźców naraz męczy niemowlę, a pediatrzy zalecają, żeby dzieci do około drugiego roku życia nie oglądały ekranów. Czas na spokojne rozglądanie się jest dla wzroku równie ważny jak zabawa.

Kiedy skonsultować się z okulistą – Sygnały do obserwacji

Wzrok noworodka ocenia lekarz już na oddziale, a później pediatra podczas bilansów. Wcześniaki są dodatkowo objęte osobnymi badaniami okulistycznymi. Warto jednak samemu obserwować maluszka i zgłosić się do lekarza, gdy:

• około trzeciego miesiąca dziecko nie nawiązuje kontaktu wzrokowego i nie wodzi wzrokiem za twarzą lub zabawką,
• oko stale ucieka w jedną stronę albo zezowanie utrzymuje się po czwartym, piątym miesiącu,
• w źrenicy widać biały lub szary odblask, np. na zdjęciu z lampą błyskową,
• gałki oczne wykonują szybkie, mimowolne ruchy,
• powieka wyraźnie opada albo maluch stale mruży jedno oko,
• oczko często łzawi, ropieje lub dziecko jest wyraźnie nadwrażliwe na światło.

Większość wad wzroku u dzieci dobrze się leczy, zwłaszcza gdy zostanie wykryta wcześnie. Wizyta u okulisty dziecięcego jest bezbolesna i często kończy się po prostu potwierdzeniem, że wszystko rozwija się prawidłowo. Okresy, w których niemowlę nagle inaczej reaguje na otoczenie, wielu rodziców kojarzy też ze skokami rozwojowymi u niemowląt.

Jak widzi noworodek – Najczęstsze pytania rodziców

Kiedy noworodek zaczyna widzieć?

Noworodek widzi od urodzenia, ale nieostro i najlepiej z odległości około 20-30 cm. Najłatwiej zauważa kontrasty, światło i ludzkie twarze. W pierwszych tygodniach skupia wzrok tylko na chwilę. Około drugiego miesiąca zaczyna dłużej patrzeć na twarz rodzica i wodzić wzrokiem za przedmiotem, a w trzecim, czwartym miesiącu widzi już na tyle dobrze, że rozpoznaje bliskich i sięga po zabawki. Wzrok dojrzewa dalej przez kolejne lata.

Czy noworodek widzi kolory?

Noworodek odbiera kolory bardzo słabo, dlatego najlepiej rozróżnia jasne i ciemne plamy, a czarno-białe wzory są dla niego najbardziej wyraziste. Jako pierwszy dziecko zaczyna wyraźnie odróżniać intensywną czerwień, zwykle w drugim lub trzecim miesiącu życia. Potem dochodzi zieleń, a następnie żółty i niebieski. Około czwartego, piątego miesiąca niemowlę widzi już większość barw, choć ich odcienie rozpoznaje jeszcze mniej dokładnie niż dorosły.

Kiedy dziecko zaczyna wodzić wzrokiem?

Pierwsze próby śledzenia wolno przesuwanego przedmiotu albo twarzy pojawiają się zwykle między szóstym a ósmym tygodniem życia. Na początku ruch oczu jest skokowy i maluch szybko gubi przedmiot z pola widzenia. Około trzeciego miesiąca dziecko śledzi zabawkę płynnie, także gdy przesuwa się ją w górę i w dół. Jeśli w tym wieku niemowlę w ogóle nie podąża wzrokiem za twarzą lub zabawką, warto porozmawiać z pediatrą.

Od kiedy pokazywać dziecku karty kontrastowe?

Karty kontrastowe można pokazywać już w pierwszych tygodniach życia, gdy maluch jest najedzony, wypoczęty i spokojny. Najlepiej trzymać je w odległości około 20-30 cm od twarzy dziecka i przesuwać bardzo powoli, przez kilka minut. Na początek sprawdzają się duże, proste wzory w czerni i bieli, później bardziej szczegółowe obrazki, a około trzeciego miesiąca karty z czerwienią i innymi kolorami. Gdy dziecko odwraca głowę lub marudzi, czas na przerwę.