Kiedy dziecko siada, raczkuje i chodzi – kamienie milowe w rozwoju

Pierwszy uniesiony podbródek, pierwszy obrót na brzuszek, pierwszy samodzielny siad i wreszcie pierwsze kroki. Każdy rodzic czeka na te chwile i niemal każdy w którymś momencie zastanawia się, czy jego maluch nie jest za wolny. Kamienie milowe w rozwoju dziecka pomagają zrozumieć, w jakiej kolejności pojawiają się kolejne umiejętności i ile czasu na nie potrzeba. W tym poradniku wyjaśniamy, kiedy dziecko zaczyna siadać, raczkować i chodzić, co jest jeszcze w normie, kiedy warto skonsultować się ze specjalistą i jakie zabawy pomagają maluchowi na każdym etapie.

Kamienie milowe w rozwoju dziecka – Co oznaczają i jak je czytać

Kamienie milowe to umiejętności, które większość dzieci zdobywa w podobnej kolejności i w zbliżonym wieku. W rozwoju ruchowym są to przede wszystkim kontrola głowy, obroty, siadanie, raczkowanie, wstawanie i chodzenie. Każda z tych umiejętności przygotowuje ciało do następnej: mięśnie karku i pleców wzmocnione podczas leżenia na brzuszku przydają się później przy siadaniu, a raczkowanie ćwiczy równowagę i koordynację potrzebne do chodzenia.

Najważniejsze jest to, że norma to przedział, a nie konkretny dzień. Według badań Światowej Organizacji Zdrowia zdrowe dzieci uczą się samodzielnie chodzić w bardzo różnym wieku, od około 8 do prawie 18 miesięcy. U wcześniaków rozwój ocenia się według wieku skorygowanego, czyli liczonego od przewidywanego terminu porodu. Część dzieci pomija też niektóre etapy, np. raczkowanie, i nadal rozwija się prawidłowo.

Kalendarz rozwoju dziecka – Tabela od trzymania główki do pierwszych kroków

Poniższa tabela pokazuje przybliżony wiek, w którym pojawiają się najważniejsze umiejętności ruchowe. Przy siadaniu, raczkowaniu, wstawaniu i chodzeniu podajemy też szerszy przedział zaobserwowany u zdrowych dzieci w badaniu WHO.

Kiedy dziecko trzyma główkę i przewraca się na brzuch

Pierwszym kamieniem milowym jest kontrola głowy. Już w pierwszych tygodniach noworodek położony na brzuszku na chwilę unosi główkę, a w 3-4 miesiącu zwykle trzyma ją stabilnie i podpiera się na przedramionach. Dlatego tak ważne jest codzienne leżenie na brzuszku, czyli tummy time. Na początku wystarczy kilka krótkich chwil w ciągu dnia, zawsze pod okiem dorosłego, gdy maluch nie śpi. Leżenie na brzuszku umila mata sensoryczna dla niemowląt z zawieszkami i lusterkiem, która zachęca do podnoszenia głowy. Inne pomysły na ten etap znajdziesz wśród propozycji, w których zebraliśmy pierwsze zabawki dla niemowlaka.

Między 4 a 6 miesiącem dziecko zaczyna się obracać. Najpierw zwykle przewraca się z brzucha na plecy, potem z pleców na brzuch. Pomaga w tym zabawka położona z boku, poza zasięgiem rączki, po którą maluch próbuje sięgnąć. Dobrze sprawdzają się lekkie grzechotki dla niemowląt, które przyciągają uwagę dźwiękiem i kolorem. Od momentu, gdy dziecko zaczyna się obracać, nie zostawiaj go samego na przewijaku ani na łóżku.

Kiedy dziecko zaczyna siadać – Siad samodzielny bez podparcia

Większość niemowląt siada samodzielnie około 6 miesiąca życia, ale za normę uważa się szeroki przedział, mniej więcej od 4 do 9 miesiąca. Najpierw maluch siedzi z podparciem na rączkach, pochylony do przodu, potem coraz pewniej prostuje plecy, a w końcu sam przechodzi do siadu z pozycji na brzuchu lub na czworakach. Ten ostatni etap, samodzielne przyjmowanie pozycji siedzącej, pojawia się zwykle później niż samo utrzymanie się w siadzie.

Rodzice często pytają, kiedy można sadzać dziecko. Wielu fizjoterapeutów zaleca, by nie sadzać malucha w poduszkach na długo, zanim sam zacznie próbować siadać. Mięśnie tułowia potrzebują czasu, a najlepszym treningiem jest swobodna zabawa na podłodze: leżenie na brzuszku, obroty i sięganie po zabawki. Gdy dziecko już pewnie siedzi, ma wolne obie rączki do zabawy. Wtedy sprawdzają się zabawki do przekładania z ręki do ręki, kubeczki do wkładania i pierwsze sortery. Pomysły na ten okres zebraliśmy w zestawieniu, w którym polecamy zabawki dla półrocznego dziecka.

Kiedy dziecko zaczyna raczkować – Pełzanie i czworakowanie

Raczkowanie zwykle zaczyna się od pełzania, czyli przesuwania się na brzuszku z pomocą rączek. Później dziecko unosi się na czworaki, kołysze się do przodu i do tyłu, aż w końcu rusza. Większość maluchów raczkuje około 8 miesiąca, ale przedział jest szeroki, od około 5 do 13 miesiąca. Raczkowanie to świetne ćwiczenie: wzmacnia ręce, ramiona i plecy, uczy koordynacji obu stron ciała i pozwala dziecku samodzielnie odkrywać otoczenie.

Nie każde dziecko raczkuje klasycznie. Niektóre przesuwają się na pupie, inne pełzają aż do wstawania, a część pomija ten etap i od razu zaczyna chodzić. Jeśli maluch rozwija się harmonijnie i chętnie się porusza, zwykle nie ma powodu do niepokoju. Do ruchu zachęcają zabawki, które się toczą, grają albo świecą, a także interaktywne zabawki dla niemowląt położone kawałek dalej. Warto też zadbać o bezpieczeństwo: zabezpieczyć gniazdka, schody i rogi mebli oraz usunąć z podłogi drobne przedmioty. Raczkowanie i zabawa na podłodze to także ważny trening zmysłów, o którym więcej piszemy w poradniku o tym, czym jest integracja sensoryczna u dzieci.

Kiedy dziecko zaczyna wstawać – Pierwsze kroki przy meblach

Między 7 a 11 miesiącem maluch zaczyna podciągać się do stania przy meblach, łóżeczku lub nogach rodzica. Na początku często nie wie, jak usiąść z powrotem, więc warto pokazać mu, jak bezpiecznie ugiąć kolana. Po kilku tygodniach dziecko zaczyna chodzić bokiem wzdłuż kanapy, a potem przechodzić od mebla do mebla. To bardzo ważny etap, w którym ćwiczy równowagę i przenoszenie ciężaru ciała.

Na tym etapie świetnie sprawdzają się zabawki, przy których dziecko bawi się na stojąco, np. stolik z przyciskami, klapkami i dźwiękami. Zabawka położona na kanapie zachęca z kolei do wstawania i przesuwania się bokiem. Obserwuj, jak zmienia się zabawa malucha z miesiąca na miesiąc. Więcej piszemy o tym w artykule o tym, jak zmienia się zabawa dziecka w pierwszych dwóch latach.

Kiedy dziecko zaczyna chodzić samodzielnie – Jak wspierać naukę chodzenia

Pierwsze samodzielne kroki większość dzieci stawia około pierwszych urodzin, ale zupełnie normalne jest zarówno chodzenie w 9 miesiącu, jak i dopiero około 17-18 miesiąca. Pierwsze kroki są szerokie i chwiejne, rączki uniesione do góry, a upadki na pupę zdarzają się co chwilę. Z każdym tygodniem chód staje się pewniejszy, a dziecko zaczyna samo wstawać ze środka pokoju, schylać się po zabawki i nosić je w rękach.

Naukę chodzenia najlepiej wspierać swobodą ruchu. W domu dziecko może chodzić boso, bo stopy lepiej czują podłoże i pracują wszystkie mięśnie. Dobrym pomocnikiem jest stabilny pchacz dla rocznego dziecka, który maluch prowadzi przed sobą, gdy już sam wstaje. Fizjoterapeuci odradzają natomiast chodziki, w których dziecko siedzi zawieszone w siedzisku, bo nie uczą prawidłowego chodu. Różnice wyjaśniamy w poradniku o tym, czy warto kupić chodzik. Gdy dziecko chodzi już pewniej, ruch wzmacnia też jeździk dla roczniaka, na którym odpycha się nóżkami.

Kiedy skonsultować rozwój dziecka z pediatrą lub fizjoterapeutą

Każde dziecko ma swoje tempo, ale są sygnały, przy których warto porozmawiać z pediatrą, a w razie potrzeby z fizjoterapeutą dziecięcym. Najczęściej zwraca się uwagę na sytuacje, gdy:

• dziecko w 4 miesiącu nie utrzymuje stabilnie główki,
• w 6 miesiącu nie próbuje się obracać ani sięgać po zabawki,
• w 9-10 miesiącu nie siedzi samodzielnie,
• w 18 miesiącu nie chodzi samodzielnie,
• maluch wyraźnie używa tylko jednej strony ciała albo jest bardzo wiotki lub sztywny,
• dziecko traci umiejętność, którą wcześniej już opanowało.

Taka konsultacja nie oznacza, że dzieje się coś złego. Często specjalista uspokaja rodziców albo pokazuje proste ćwiczenia do zabawy w domu. Rozwój ruchowy ocenia też pediatra podczas bilansów, więc warto zapisywać, kiedy pojawiają się nowe umiejętności. Podobne przedziały dotyczą mowy, a o tym, kiedy pojawiają się pierwsze słowa dziecka, piszemy w osobnym poradniku.

Zabawy i zabawki wspierające rozwój ruchowy – Co przyda się na kolejnych etapach

Rozwój ruchowy idzie w parze z rozwojem zmysłów i ciekawością świata, dlatego najlepsze są zabawki, które zachęcają do ruchu i odkrywania. W pierwszych miesiącach liczy się mata, grzechotki i kontrastowe obrazki, a gdy maluch zaczyna raczkować, przydają się piłki, tunele i zabawki sensoryczne o różnych fakturach. Okresy marudności przed nowymi umiejętnościami wielu rodziców nazywa skokami rozwojowymi, które opisujemy w osobnym poradniku.

Po pierwszych urodzinach dziecko chce chodzić, pchać, ciągnąć i wspinać się. Pomysły na ten czas znajdziesz w zestawieniu, w którym polecamy zabawki dla rocznego dziecka, a na kolejny etap wśród propozycji, w których zebraliśmy zabawki dla półtorarocznego dziecka. W naszym sklepie z zabawkami łatwo wybierzesz zabawki dopasowane do wieku i umiejętności malucha.

Kiedy dziecko siada, raczkuje i chodzi – Najczęstsze pytania rodziców

Kiedy można sadzać dziecko?

Wielu fizjoterapeutów radzi, by nie sadzać niemowlęcia na dłużej, zanim samo zacznie próbować siadać, czyli zwykle przed około 6 miesiącem. Krótkie posadzenie na kolanach rodzica z podparciem pleców nie zaszkodzi, ale długie siedzenie w poduszkach może obciążać jeszcze słaby kręgosłup. Najlepiej dać maluchowi dużo czasu na podłodze, gdzie sam wzmacnia mięśnie tułowia. W razie wątpliwości warto zapytać pediatrę lub fizjoterapeutę.

Czy dziecko musi raczkować?

Nie każde dziecko raczkuje na czworakach i nie zawsze jest to powód do niepokoju. Część maluchów przesuwa się na pupie, pełza albo od razu zaczyna wstawać i chodzić przy meblach. Raczkowanie jest jednak cennym ćwiczeniem, dlatego warto do niego zachęcać zabawą na podłodze i zabawkami położonymi kawałek dalej. Jeśli dziecko nie raczkuje i jednocześnie nie rozwija innych sposobów poruszania się, warto skonsultować to ze specjalistą.

Kiedy dziecko powinno chodzić samodzielnie?

Większość dzieci zaczyna chodzić samodzielnie około 12 miesiąca życia, ale normą jest szeroki przedział, mniej więcej od 8 do 18 miesiąca. Wcześniejsze chodzenie nie oznacza, że dziecko rozwija się lepiej, a późniejsze, że gorzej. Jeśli maluch skończył 18 miesięcy i nadal nie chodzi bez pomocy, warto porozmawiać z pediatrą. Do nauki chodzenia zachęca swobodna zabawa, chodzenie boso w domu i pchacz, który daje oparcie.

Czy wcześniak później siada i chodzi?

U wcześniaka rozwój ruchowy ocenia się według wieku skorygowanego, czyli liczonego od przewidywanego terminu porodu, a nie od daty urodzenia. Jeśli dziecko urodziło się dwa miesiące przed terminem, w 8 miesiącu życia jego umiejętności porównuje się z 6-miesięcznym niemowlęciem. Dzięki temu łatwiej ocenić, czy maluch rozwija się w swoim tempie. Wiek skorygowany stosuje się zwykle do około 2 roku życia, a rozwój wcześniaka regularnie sprawdza lekarz.